Şiir: İnsan Ruhunun En Büyük Başkaldırısı
2004 yılı olmalı. Bir akşam Antakya’da, Saklı Ev’in büyülü ortamında bir şiir etkinliğindeydik.
Bahçe, hınca hınç doluydu. Gençler, öğretmenler, öğrenciler, şairler… Herkes büyük bir dikkatle üç
kıtadan gelen şairlerin şiirlerini dinlemeye gelmişti.
Programda olmamasına rağmen, bir genç kız ayağa kalktı ve Nazım Hikmet’ten birkaç dize okudu.
bahçede derin bir sessizlik oldu. O an anladım ki şiir yalnızca sözcüklerden ibaret değildir; şiir insan
ruhunun en derin yerlerine dokunan bir sestir.
Antakya gibi kadim bir şehirde şiirin yankısı her zaman güçlü olmuştur. Çünkü bu şehir, yüzyıllardır
farklı kültürlerin, dillerin ve inançların buluştuğu bir uygarlık coğrafyasıdır. Böyle bir şehirde şiirin
doğması da, yaşaması da kaçınılmazdır.
Bugün ise şiir üzerine konuşurken içimizi biraz hüzün kaplıyor. Şiir kitaplarının baskı sayıları ne yazık ki
yüzlerle ifade ediliyor. Sanki kimsenin okumaya vakti yokmuş gibi…
İstanbul gibi büyük bir kültür kentinde bile şiir toplantıları çoğu zaman on beş, yirmi kişiyle yapılıyor.
Oysa çok uzak sayılmayacak bir geçmişte, 2003–2004–2005 yıllarında düzenlediğimiz şiir etkinliklerine
beş yüz, altı yüz şiirsever katılırdı. Bu sayıyı neden koruyamadık? Belki de üzerinde düşünmemiz
gereken en önemli sorulardan biri budur.
Zaman zaman şu soru ortaya atılır:
“Şiir ölüyor mu?”
Bence, şiir hiçbir zaman ölmez. Ölen şey, zamanla köhneleşen alışkanlıklar ve yerleşik beğenilerdir.
Şiir ise her dönemde kendini yenileyerek yeniden doğar. Seksen iki yıl önce Ulus gazetesinde
yayımlanan “Şiir ölüyor mu?” sorulu anketin yarattığı tartışmalar da bunu göstermiştir.
Antik Yunan’da şiir okumanın ruhu iyileştirici bir güce sahip olduğuna inanılırdı. Melankolik ruhları
iyileştirmek için onlara aşk şiirleri okutulurdu.
Ben de buna inanıyorum.
Nazım Hikmet’i, Can Yücel’i, Yahya Kemal’i, Cahit Sıtkı’yı, Edip Cansever’i, Turgut Uyar’ı ilk okuduğum
günleri hâlâ unutamam. Kitapların sayfalarından yükselen o büyülü duyguyu…
Aşkı, hüznü, umudu ve insanın iç dünyasını büyük ölçüde şiirlerden öğrendim.
Şiir üzerine yüzyıllardır sayısız tanım yapılmıştır. Her şair, her yazar şiiri kendi iç dünyasına göre tarif
etmiştir.
Türk Dil Kurumu’na göre şiir:
“Zengin sembollerle, ritimli sözlerle ve seslerin uyumlu kullanımıyla ortaya çıkan edebî anlatım
biçimidir.”
Yahya Kemal’e göre şiir musikidir; fakat bildiğimiz musikiden farklı bir musikidir.
Cahit Sıtkı Tarancı için şiir, kelimelerle güzel şekiller kurma sanatıdır.
Ahmet Haşim ise şiiri söz ile musiki arasında, fakat sözden çok musikiye yakın bir dil olarak tanımlar.
Fazıl Hüsnü Dağlarca’ya göre şiirler, nereden geldiği bilinmeyen ama bütün hayatımızı aydınlatan
ateşböcekleri gibidir.
Cemal Süreya ise kesin bir tanım yapmaktan özellikle kaçınır. Ona göre her şiir tanımının kendi bakış
açısından bir doğruluğu vardır. Ama şiirin merkezinde her zaman insan vardır.
Şair Arif Damar’ın sözleri ise şiirin gerçek doğasını çok güçlü bir biçimde anlatır:
“Şiir depremdir, ayaklanmadır, başkaldırıdır. Şiir şimşektir, yıldırımdır, gök gürültüsüdür. Hiçbir kapı,
hiçbir duvar onun önünde duramaz.”
Gerçekten de şiir bazen bir yıldırım gibi düşer insanın içine.
Bazen bir rüzgâr gibi geçer hayatımızdan.
Ama her zaman insanı uyandıran bir güçtür.
Bugün ülkemizde çok sayıda şiir kitabı yayımlanıyor. Ne var ki satış rakamları umut verici değil. Şiir,
yazanı çok ama okuyanı az gibi görünüyor.
Oysa şiir bir toplumun ruhudur. Şiirin zayıflaması, hayal gücünün ve imgenin de zayıflaması demektir.
Eleştirmen Doğan Hızlan’ın dediği gibi:
“Şiirin çökmesi, ruhun ve imgenin de yok olması demektir.”
Bu yüzden şiirin yaşaması için hepimizin çaba göstermesi gerekir.
Yerel yönetimlerin sanata, kültüre ve edebiyata daha fazla destek vermesi de büyük önem taşır.
Şiir bazen yalnızdır.
Ama hiçbir zaman yenilmez.
Çünkü insanın kalbi attıkça, acı ve umut var oldukça şiir de yaşamaya devam edecektir.
Bu yüzden diyorum ki:
Kitapçılar raflarında şiir kitaplarına yeterince yer vermese bile, siz yine de başucunuzda bir şiir kitabı
bulundurun.
Çünkü bazı geceler vardır ki insanı hayata yeniden bağlayan tek şey, bir şiirin dizeleri olur.
Şunu unutmamak gerekir: Şiir yalnızca bir edebiyat türü değildir; insan ruhunun en derin yankısıdır.
Dünyanın bütün gürültüsü arasında insanın içinden yükselen o ince, o dirençli sestir. Savaşlar,
yoksulluklar, felaketler, yalnızlıklar gelip geçer; fakat şiir kalır. Çünkü şiir, insanın karanlığa karşı
yaktığı en eski ve en sarsılmaz ışıktır. Ben inanıyorum ki, yeryüzünde bir tek insan bile kalbinin
derinliğinde bir dizeyi fısıldıyorsa, şiir asla ölmez.
“Şiir, insanın karanlığa karşı yaktığı en eski ışıktır. Dünya ne kadar gürültüyle dolarsa dolsun, bir insan
kalbinde bir dize yankılanıyorsa, şiir yaşamaya devam eder.”